VAT a pośrednictwo w rezerwacji hoteli

Małgorzata Dankowska, Jerzy Kuprianowicz, Hotelarz 09/2010
 

Od początku tego roku nowelizacja ustawy o podatku od towarów i usług całkowicie zmieniła zasady rozpoznawania miejsca świadczenia usług dla celów VAT. Jak te zmiany wpłynęły na określanie miejsca, gdzie należy opodatkować usługę pośrednictwa w rezerwacji hoteli? Czy rozwiano wszelkie wątpliwości w tym zakresie?

Usługa pośrednictwa w rezerwacji hoteli (portale rezerwacyjne, biura podróży itp) wykonywana jest zazwyczaj na dwa podstawowe sposoby.

1. Pośrednik na zlecenie gościa rezerwuje nocleg w wybranym hotelu we własnym imieniu tak, jakby nabywał usługę dla własnego użytku. Następnie odprzedaje zakupiony pokój gościom, naliczając przy tym prowizję.
2. Rezerwacja miejsca hotelowego następuje bezpośrednio na nazwisko/firmę gościa. Pośrednik płaci wtedy za pokój w imieniu gościa, odliczając przy tym prowizję za usługę pośrednictwa. Zdarza się również, iż prowizja finansowana jest przez hotel np. jako procent od wartości zrealizowanych transakcji. Dla gościa rezerwującego miejsce hotelowe, typ pośrednictwa nie stwarza większej różnicy, gdyż z jego perspektywy w obu przypadkach koszt samej usługi hotelowej będzie taki sam. Ma to jednak istotne znaczenie dla pośrednika, gdyż rozliczenie podatku VAT będzie zależeć od tego, czy pośrednik działa we własnym imieniu czy też w imieniu i na rzecz gościa lub przedsiębiorstwa hotelowego.

Pośrednik we własnym imieniu

Zgodnie z obowiązującymi regulacjami, usługa hotelowa, jako usługa związana z nieruchomością hotelową, podlega opodatkowaniu podatkiem VAT w miejscu położenia hotelu. W przypadku, gdy pośrednik nabywa usługę hotelową we własnym imieniu, którą następnie odprzedaje, przyjmuje się, że pośrednik w momencie odsprzedaży usługi występuje w roli przedsiębiorstwa świadczącego usługi hotelowe, w związku z czym rozlicza podatek VAT z tytułu tej sprzedaży w kraju położenia hotelu. Jeśli zatem pośrednikiem jest podmiot polski, a hotel jest położony w Chorwacji, podatek VAT będzie rozliczany zgodnie z chorwackimi przepisami. Wydaje się, że na analogicznych zasadach powinna być również opodatkowana usługa pośrednictwa świadczona w ramach tego systemu sprzedaży.

Nie jest to jednak aż tak oczywiste, gdyż organy podatkowe wyrażają opinię, że usługę pośrednictwa należy traktować odrębnie niż samą odprzedaż usługi hotelowej. Tym samym usługę pośrednictwa należałoby opodatkować na zasadach ogólnych, a nie w miejscu położenia nieruchomości hotelowej. Z prezentowanym przez organy podatkowe podejściem można się nie zgodzić. Pojawia się bowiem pytanie, czy usługę pośrednictwa związaną z usługą zakwaterowania w hotelach należy opodatkowywać na tych samym zasadach. Rozdzielenie odsprzedawanej usługi hotelowej od samej usługi pośrednictwa może wydawać się zabiegiem sztucznym, nieodzwierciedlającym sensu ekonomicznego takiej transakcji. Można bowiem argumentować, że usługa pośrednictwa jest ściśle związana z usługą hotelową, tworząc tzw. świadczenie złożone, które powinno być opodatkowane według zasad przewidzianych dla świadczenia głównego, którym w omawianym przypadku jest usługa hotelowa. Kwestia ta budzi liczne wątpliwości w doktrynie prawa podatkowego, w związku z czym każdą sytuację należy rozpatrywać odrębnie. Rezerwacja pokoju hotelowego we własnym imieniu, a następnie jego odsprzedaż na rzecz klienta, nie jest zatem najbardziej optymalnym rozwiązaniem z punktu widzenia rozliczeń podatkowych pośrednika, gdyż może na nim ciążyć obowiązek zarejestrowania się w kraju położenia hotelu i rozliczania podatku VAT zgodnie z obowiązującymi w tym kraju przepisami. Co istotne, obowiązujące tam regulacje, tak jak w przypadku naszej ustawy o VAT, mogą ograniczać prawo do odliczenia podatku od nabywanych usług noclegowych. Oczywiście, jeżeli za takim ukształtowaniem działalności podatnika przemawiają względy biznesowe, aspekty podatkowe nie powinny stać temu na przeszkodzie.

Pośrednik na rzecz gościa

Bardziej optymalnym rozwiązaniem wydaje się struktura polegająca na rezerwacji noclegu dokonywanej poprzez pośrednika w imieniu i na rzecz gościa. W tym przypadku hotel wystawia fakturę bezpośrednio na gościa, natomiast pośrednik uzyskuje wynagrodzenie jedynie z tytułu usługi pośrednictwa. Przepisy podatkowe w zakresie podatku VAT nie określają precyzyjnie miejsca (kraju) świadczenia takiej usługi oraz podmiotu, na którym ciąży obowiązek odprowadzenia podatku VAT od naliczonej prowizji. Zakładając, że klientem pośrednika jest osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej (niebędąca podatnikiem VAT), usługę pośrednictwa należy opodatkować na zasadach analogicznych dla usługi podstawowej. Innymi słowy, w takim przypadku pośrednik powinien zarejestrować się dla celów podatku VAT w kraju położenia hotelu i tam odprowadzić podatek należny. Z kolei jeśli klientem pośrednika jest podatnik VAT, rozliczenie nastąpi na zasadach ogólnych, tj. pośrednik powinien wystawić fakturę VAT dla polskiego podatnika bądź nie naliczać podatku dla nabywcy z innego kraju UE. Podatnicy VAT z kraju UE mogą bowiem rozliczyć podatek VAT na zasadzie tzw. importu usług. Mechanizm ten polega na tym, że polski pośrednik nie wykazuje podatku VAT na wystawianej fakturze, ciężar jego rozliczenia ciąży bowiem w całości na nabywcy w kraju jego siedziby.

Pośrednik na rzecz hotelu

Warto zaznaczyć, że nieco inaczej będzie wyglądać opodatkowanie usługi pośrednictwa, jeśli jest ona świadczona na rzecz hotelu, w którym dokonywana jest rezerwacja pokoi dla gości. Organy podatkowe są zdania, że tego typu pośrednictwo należy klasyfikować dla celów VAT jako usługę związaną z nieruchomością. W związku z tym obowiązuje szczególna zasada opodatkowania usługi podatkiem VAT w miejscu położenia hotelu.

***

Nowelizacja ustawy VAT-owskiej nie przyniosła zatem jednoznacznych odpowiedzi na wątpliwości narosłe wokół miejsca opodatkowania usług pośrednictwa w rezerwacji hoteli. W zależności od statusu VAT nabywcy tego typu usługi oraz od sposobu jej świadczenia, na pośrednikach nadal może ciążyć obowiązek rejestracji i rozliczania podatku VAT w różnych państwach członkowskich UE.